കൊടക്കാട് നാരായണൻ

ആഗുംബെയിലെ മഴക്കാടുകളുടെ ഈർപ്പം ഇനിയും വസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉണങ്ങിയിരുന്നില്ല. രാജവെമ്പാലയുടെ നാടിനോടും മഴയുടെ സംഗീതത്തോടും വിടപറഞ്ഞ് ഞങ്ങളുടെ വാഹനം മംഗളൂരിലേക്കു നീങ്ങുമ്പോൾ വഴിമധ്യേ ചരിത്രം വിളിച്ചൊരു പേര് കേട്ടു—മൂഡബിദ്രി.

ജൈനമതത്തിന്റെ കാശി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ പുരാതന നഗരം ഒരുകാലത്ത് മുളങ്കാടുകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയായിരുന്നു. കന്നടയിൽ മൂഡു എന്നാൽ കിഴക്ക്, ബിദിരു എന്നാൽ മുള. ആ മുളങ്കാടുകളുടെ ഓർമ്മ ഇന്നും പേരിൽ സൂക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, ആത്മീയതയുടെ ശാന്തതയിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ് മൂഡബിദ്രി. ബേദ്ര എന്നും മൂഡുവേണുപുര എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ പട്ടണം ഇന്നും അനേകം ജൈനകുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിക്കുന്ന പാരമ്പര്യമാണ്.

പ്രധാന റോഡിൽ നിന്ന് ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്കു നടന്ന് കയറുമ്പോൾ ആദ്യം കണ്ണിൽ പതിഞ്ഞത് ഉയർന്ന മതിലും പടിപ്പുരയും. തിരക്കിനിടയിലും ഒരു അപൂർവ നിശ്ശബ്ദത അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ചരിത്രം ശബ്ദമില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്ന ഇടങ്ങൾക്കുള്ള നിശ്ശബ്ദത.

ഗോപുരം കടന്നയുടൻ മുന്നിൽ ഉയർന്നു നിന്നത് അമ്പത് അടി ഉയരമുള്ള ഒറ്റക്കൽ മാനസ്തംഭം. എട്ട് അടി ഉയരമുള്ള ശിലാപീഠത്തിന്മേൽ ആകാശത്തെ തൊടാൻ ശ്രമിക്കുന്നപോലെ നിൽക്കുന്ന ആ സ്തംഭം, മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരം താഴെവെച്ച് വിനയത്തോടെ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കണമെന്ന സന്ദേശം പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. നാഗളാദേവി സ്ഥാപിച്ച ഈ മാനസ്തംഭം ശില്പകലയുടെ മൗനപ്രാർത്ഥനയാണ്.

പെട്ടെന്ന് മനസ്സിൽ വയലാറിന്റെ “കല്ലിൽ കൊത്തി വെച്ച കവിതേ …..”എന്ന വരികൾ കടന്നു വന്നു. 1973 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘വാഴ്‌വേ മായം’ എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലെ “സീതാദേവി സ്വയംവരം ചെയ്തൊരു…” എന്ന പ്രശസ്തമായ ഗാനത്തിലെ വരികൾ.

“നിന്നിലെ മോഹങ്ങൾ കതിരിട്ടുവോ…
ഏതോ ശിൽപ്പി ഒരിക്കൽ മുങ്ങി ചോരിൻ ചേതോകര….
കല്ലിൽ കൊത്തി വെച്ച കവിതേ… നിന്റെ കനകചിലങ്ക…
മാറിടം തുടിക്കും തളിരിട്ടതെങ്ങനെ…
സീതാദേവി സ്വയംവരം ചെയ്തോരു…”
ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേക്ക് കടക്കാനൊരു ങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ വയലാർ ഇവിടെ വന്നെഴുതിയ വരികളാണോ എന്ന് തോന്നിപ്പോകും. കല്ലിൽ കൊത്തി വെച്ച ആയിരം കവിതകൾ…….

മറ്റൊരു അനുഭവം ഞങ്ങളെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു.. ക്യാമറ കൈയിൽ കരുതിയിരുന്നെങ്കിലും, ഫോട്ടോഗ്രഫിക്ക് പ്രത്യേക ഫീസ് നൽകേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞതോടെ ചിത്രങ്ങളെടുക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം മാറ്റിവെച്ചു. ഒരു നിമിഷം നിരാശ തോന്നി. പക്ഷേ പിന്നീട് മനസ്സിലായി—ചില കാഴ്ചകൾ ക്യാമറയിൽ അല്ല, മനസ്സിലാണ് കൂടുതൽ മനോഹരമായി പതിയുന്നത്. ഇന്നും ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഓരോ തൂണും എന്റെ ഓർമ്മകളിലാണ് ഏറ്റവും വ്യക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.

ഞങ്ങളുടെ യാത്രയിൽ ജൈന മത വിശ്വാസിയായ ഗൈഡിന്റെ അഭാവം മൂലം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മൂന്ന് നിലകളും ഓരോ ശില്പവും ഓരോ ചരിത്രവും വിശദമായി കാണാനായില്ല. എങ്കിലും കണ്ടതും മനസ്സിലാക്കിയതും മാത്രം മതി, ആ മഹത്തായ സൃഷ്ടിയുടെ വലിപ്പം തിരിച്ചറിയാൻ.ജൈന മത വിശ്വാസികൾക്കു മാത്രമേ ബസദിയിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും സന്ദർശിക്കാനുള്ള അനുവാദമുള്ളുവത്രെ.

ത്രിഭുവന തിലക ചൂഡാമണി ബസതി, സാവിര കംബദ ബസതി—എത്ര മനോഹരമായ പേരുകൾ! എന്നാൽ ലോകം അതിനെ ലളിതമായി വിളിക്കുന്നു: ആയിരം തൂണുകളുടെ ക്ഷേത്രം.

മുഖമണ്ഡപത്തിലേക്ക് കയറുമ്പോൾ തൂണുകളുടെ വനമാണ് മുന്നിൽ തുറന്നത്. എണ്ണത്തിൽ ആയിരമെന്നു പറയുന്നുവെങ്കിലും ഓരോ തൂണും മറ്റൊന്നിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തം. ഒരേ ശിലയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത അനന്തമായ ഭാവങ്ങൾ. കല്ലിൽ ശ്വാസം ഊതിയെടുത്ത ശിൽപ്പികളുടെ കരവിരുത് അവിടെ ഓരോ ഇഞ്ചിലും തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. പ്രകാശവും നിഴലും തൂണുകൾക്കിടയിലൂടെ കളിക്കുമ്പോൾ, അത് ശില്പങ്ങളുടെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ നൃത്തമായി തോന്നി.

ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്കുള്ള വഴി ഭക്തിയുടെ അച്ചടക്കവും വിശ്വാസത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും പഠിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. ജൈനരുടെ ചില ആചാരങ്ങൾ ഇവിടെ ഇന്നും കൃത്യമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നു. തീർത്ഥം സ്വീകരിക്കുന്ന രീതിയിലും പ്രാർത്ഥനയുടെ ശീലങ്ങളിലും ആ മതത്തിന്റെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യം ജീവനോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. വിശ്വാസം വെറും ആരാധനയല്ല, ജീവിതശൈലിയാണെന്ന് ഈ ക്ഷേത്രം മൃദുവായി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.മുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും താഴെനിന്ന് കണ്ട കാഴ്ചകൾ തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. ചെമ്പുകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ മേൽക്കൂര, മരത്തിൽ തീർത്ത അതിസൂക്ഷ്മ കൊത്തുപണികൾ, കല്ലും മരവും ചേർന്ന് തീർത്ത അപൂർവ ശില്പസൗന്ദര്യം—ഇവയെല്ലാം ഈ ക്ഷേത്രത്തെ ഒരു പ്രാർത്ഥനാലയം മാത്രമല്ല, ഒരു ജീവിക്കുന്ന കലാസംഗ്രഹാലയമാക്കി മാറ്റുന്നു.

വരാന്തയിലൂടെ പതുക്കെ നടന്നപ്പോൾ അകത്തു നിന്നുള്ളമലിന ജലം ഒഴുക്കി കളയാൻ കല്ലിൽ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ സംവിധാനം കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതം തോന്നി.കല്ലിൽ കൊത്തിവെച്ച കവിത!

ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജൈന വാസ്തുശില്പത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നത സൃഷ്ടികളിലൊന്നാണ്.ആയിരം തൂൺ ക്ഷേത്രം.”സാവിര കംബദ” എന്ന കന്നഡ പദത്തിന് “ആയിരം തൂണുകൾ” എന്നാണ് അർഥം. യഥാർത്ഥത്തിൽ തൂണുകളുടെ എണ്ണം ആയിരമല്ല; നൂറുകണക്കിന് അലങ്കാരത്തൂണുകൾ ചേർന്ന അതിഗംഭീരമായ മണ്ഡപമാണ് ഈ പേര് ലഭിക്കാൻ കാരണം.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചത് ഏകദേശം 1430-ഓടെ എന്നാണ് പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.

ജൈന ഭരണാധികാരിയും പ്രാദേശിക നായകനുമായ ദേവരായ വൊഡെയർ ആണ് നിർമ്മാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതായി ചരിത്രരേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
പൂർണരൂപം കൈവരിക്കാൻ ഏകദേശം 30 വർഷത്തോളം എടുത്തുവെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.ഇന്ന് ക്ഷേത്രത്തിന് ഏകദേശം 590 -600 വർഷം പഴക്കമുണ്ട്.അക്കാലത്തെ തുളുനാട്, കർണാടക, ഹൊയ്സള ശില്പപരമ്പരകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വിശ്വകർമ ശില്പികളാണ് ക്ഷേത്രം നിർമിച്ചത്. ഓരോ തൂണും കൈകൊണ്ട് കൊത്തിയെടുത്തതാണ് .ഒരു തൂണും മറ്റൊരു തൂണിന്റെ പകർപ്പല്ല.ഓരോ തൂണിലും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും കാണാം.ലാത്ത് ഉപയോഗിച്ച് മിനുസപ്പെടുത്തിയ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തൂണുകളും ഉണ്ട്.ഹൊയ്സള, ചാളുക്യ, വിജയനഗര ശൈലികളുടെ മനോഹരമായ സമന്വയമാണ് ക്ഷേത്രം.പ്രധാനമായും പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ അടിവാരങ്ങളിൽ ലഭ്യമായ ഗ്രാനൈറ്റ്, ക്ലോറൈറ്റിക് ഷിസ്റ്റ് (സോപ്പ് സ്റ്റോൺ) തുടങ്ങിയ ശിലകളാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.അവ സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളിൽ നിന്ന് ഖനനം ചെയ്തതാണ്.ഇന്നത്തെ പോലെ യന്ത്രസൗകര്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത കാലത്ത് ആനകളെ ഉപയോഗിച്ച് വലിയ ശിലകൾ വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു.ഉറപ്പുള്ള മരവണ്ടികളിൽ കയറ്റി കാളകളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സഹായത്തോടെ നീക്കി.ഉരുളൻ മരത്തടികളിലൂടെ ശിലകൾ ഉരുട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.മഴക്കാലമല്ലാത്ത സമയത്തായിരുന്നു പ്രധാനമായും ഈ ജോലികൾ പൂർത്തിയാക്കിയത്.ക്ഷേത്രത്തിലെ ശില്പങ്ങൾ ജൈന ദർശനവും ഭാരതീയ സംസ്കാരവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
24 തീർത്ഥങ്കരന്മാ രുടെ രൂപങ്ങൾ. താമരപ്പൂക്കളും വള്ളിപ്പടർപ്പുകളും.ആന, കുതിര, സിംഹം, ഹംസം തുടങ്ങിയ മൃഗരൂപങ്ങൾ.യക്ഷ-യക്ഷിണി പ്രതിമകൾ.നർത്തകിമാർ, സംഗീതജ്ഞർ.ജൈന സന്യാസിമാർ.ധ്യാനമുദ്രകൾ.പുരാണകഥകളുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാര ങ്ങൾ.ജ്യാമിതീയ അലങ്കാരരൂപങ്ങൾ.ദൈവിക രക്ഷാധികാരികളുടെ രൂപങ്ങൾ.എന്നിവയാണ് ശില്പത്തിലെ ഉള്ളടക്കം. ചുരുക്കത്തിൽ ഓരോ തൂണും ഓരോ കഥ പറയുന്ന കൽഗ്രന്ഥം പോലെയാണ്.ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യവിഗ്രഹം എട്ടടി ഉയരമുള്ള ചന്ദ്രനാഥ തീർത്ഥങ്കരൻ ആണ്.കരിങ്കല്ലിൽ അതിമനോഹരമായി കൊത്തിയെടുത്ത ഈ വിഗ്രഹം ധ്യാനത്തിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പ്രതീകമാണ്.ജൈന ആചാരപ്രകാരം ദൈനംദിന പൂജകൾകൃത്യമായി നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ്.പ്രഭാതാഭിഷേകം,വിശേഷ പൂജ,ദീപാരാധന,നവകാർ മന്ത്രജപം,ധ്യാനം,തീർത്ഥങ്കര സ്തുതി,ശാന്തിപാരായണംഎന്നിവ നടക്കുന്നു.ഇവിടെ പൂജകൾ അത്യന്തം ലാളിത്യത്തോടെയാണ് നടക്കുന്നത്. വാദ്യഘോഷങ്ങളോ വലിയ ആഡംബരങ്ങളോ ഇല്ല.മഹാമസ്തകാഭിഷേകം (പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ),പര്യുഷണമഹാവീര ജയന്തി,കാർത്തിക മാസത്തിലെ പ്രത്യേക ആരാധനകൾ,തീർത്ഥങ്കരരുടെ ജന്മകല്യാണക ആഘോഷങ്ങൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ.

കർണാടക, മഹാരാഷ്ട്ര, രാജസ്ഥാൻ, ഗുജറാത്ത് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ജൈന തീർത്ഥാടകർ ഉത്സവങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.

ചരിത്രപ്രേമികളും വാസ്തുശില്പ വിദ്യാർത്ഥികളും ഗവേഷകരും വിദേശ സഞ്ചാരികളും സ്ഥിരമായി സന്ദർശിക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് മൂഢബിദ്രി.മതസൗഹാർദത്തിന്റെ പ്രതീകമായി എല്ലാ മതവിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട സന്ദർശകരും എത്തുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു സവിശേഷത.

മൂഢബിദ്രിയിലെ പ്രാദേശിക ജൈന സമുദായ ട്രസ്റ്റിനാണ്ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണ ചുമതല.

പൂജാകർമ്മങ്ങൾ ജൈന ഭട്ടാരകരുടെയും പൂജാരിമാരുടെയും മേൽനോട്ടത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണം, ശുചിത്വം, ഉത്സവസംഘടന, തീർത്ഥാടകസൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ട്രസ്റ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ്. സംസ്ഥാന പുരാവസ്തു-പൈതൃക സംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളുമായും ആവശ്യാനുസരണം സഹകരണം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ജൈന ബസദികളിലൊന്നാണിത്.ഓരോ തൂണിനും വ്യത്യസ്തമായ ശില്പഭംഗി,മരവും കല്ലും സമന്വയിപ്പിച്ച അപൂർവ വാസ്തുശൈലി,ഏകദേശം ആറു നൂറ്റാണ്ടായി നിലനിൽക്കുന്ന അതുല്യ ശില്പപൈതൃകം,”ജൈനരുടെ കാശി” എന്നറിയപ്പെടുന്ന മൂഢബിദ്രിയുടെ ആത്മീയഹൃദയം. എന്നിവയാണ്ക്ഷേത്രത്തെ അതുല്യമാക്കുന്ന സവിശേഷതകൾ .

യാത്ര അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള സമയം എത്തിയപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഒരു ചെറിയ അപൂർണത ബാക്കിയായി. ഫോട്ടോകൾ എടുത്തില്ല. എല്ലാ നിലകളും കണ്ടില്ല. ഒരു ഗൈഡിന്റെ വിശദീകരണവും ലഭിച്ചില്ല. എന്നിട്ടും നിരാശയൊന്നുമില്ലായിരുന്നു. കാരണം, മൂഡബിദ്രി എനിക്ക് നൽകിയത് ചിത്രങ്ങളല്ല—ചിന്തകളാണ്. ശില്പങ്ങളല്ല—ശാന്തിയാണ്.

വാഹനം വീണ്ടും മംഗളൂരിലേക്കുള്ള പാതയിലൂടെ നീങ്ങുമ്പോൾ മനസ്സ് പിന്നിലേക്കു തിരിഞ്ഞുനോക്കി. ഒരിക്കൽ കൂടി ഇവിടെ വരണം. ജൈന ഉത്സവങ്ങളുടെ നിറവിൽ, ആയിരം തൂണുകൾക്കിടയിൽ വീണ്ടും നടക്കണം. ഓരോ തൂണും പറയാതെവച്ച കഥകൾ കേൾക്കണം. കാരണം, ചില യാത്രകൾ ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല; അവ മനസ്സിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. മൂഡബിദ്രി എനിക്ക് അങ്ങനെയൊരു യാത്രയാണ്—മഴക്കാടുകളിൽ നിന്ന് ശില്പങ്ങളുടെ നിശ്ശബ്ദ ലോകത്തിലേക്കുള്ള ആത്മാവിന്റെ ഒരു മനോഹര സഞ്ചാരം.
(അവസാനിച്ചു.)